Długo oczekiwany i budzący wiele kontrowersji pakt UE w sprawie migracji i azylu wszedł w życie 12 czerwca. Nie jest jednak pewne, czy zapewnia on właściwą równowagę.
Porozumienie zawiera jasne zasady dotyczące odpowiedzialności za rozpatrywanie wniosków azylowych, ma na celu ograniczenie nielegalnych przekroczeń granic oraz określa środki solidarnościowe między państwami członkowskimi, które mają na celu zmniejszenie obciążenia tych krajów, do których zazwyczaj przybywa najwięcej migrantów.
Zalety i wady
Judith Kohlenberger jest badaczką zajmującą się kwestiami migracji na Wiedeńskim Uniwersytecie Ekonomicznym. W wywiadzie dla „Agory” omawia zalety i wady tego paktu.
Judith Kohlenberger, austriacka badaczka zajmująca się migracjami (w języku niemieckim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Pakiet azylowy od początku miał być kompromisem, choć należy zauważyć, że obecnie nacisk kładzie się na zaostrzenie przepisów, co w znacznym stopniu odpowiada życzeniom zdecydowanej większości państw członkowskich. Uważam, że ogólnie rzecz biorąc, utrata praw osób ubiegających się o ochronę przeważa nad korzyściami, biorąc pod uwagę warunki przypominające więzienne, jakie prawdopodobnie będą panowały na granicach zewnętrznych, możliwość stosowania przyspieszonych procedur granicznych oraz kompleksowe gromadzenie danych biometrycznych. Za postęp strukturalny – a tym samym również za korzyść wynikającą ze współpracy – można uznać obowiązkowy mechanizm solidarności, w ramach którego każde państwo jest zobowiązane albo do przyjmowania uchodźców, albo do zapewnienia rekompensaty finansowej. Jednak dopiero w fazie wdrażania okaże się, czy zobowiązanie to zostanie poparte konkretnymi działaniami.”
Co ona przez to ma na myśli?
Judith Kohlenberger, austriacka badaczka zajmująca się migracjami (w języku niemieckim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Są przecież niektóre państwa członkowskie, takie jak Węgry i Słowacja, które już oświadczyły, że nie zamierzają wdrożyć paktu, a w szczególności mechanizmu solidarnościowego. A przecież właśnie to stanowi sedno reformy, od której zależą pozostałe elementy. Już teraz obserwujemy, że w wielu innych państwach członkowskich wdrażanie paktu utknęło w martwym punkcie z czysto logistycznych powodów: na przykład nie można jeszcze przeprowadzać weryfikacji, brakuje infrastruktury cyfrowej niezbędnej do kompleksowego gromadzenia danych lub występuje niedobór personelu i szkoleń dla tych pracowników”.
Jednak pomijając kilka przeszkód logistycznych, większość państw członkowskich wydaje się zadowolona z podstawowej idei tego paktu, prawda?
Judith Kohlenberger, austriacka badaczka zajmująca się migracjami (w języku niemieckim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Moim zdaniem restrykcyjne aspekty tego porozumienia – takie jak domniemanie odmowy wjazdu, zasady zatrzymania i procedury graniczne – mają największe szanse na wdrożenie w praktyce, ponieważ jest to politycznie korzystne w zdecydowanej większości państw członkowskich. Jednocześnie jednak standardy ochrony, solidarność i szersze prawa – przynajmniej na papierze – dla młodych uchodźców będą prawdopodobnie wdrażane jedynie niechętnie, o ile w ogóle.”
Z drugiej strony, jak stwierdziła w rozmowie z „Žinių Radijas” Margarita Šešelgytė, dyrektor Instytutu Stosunków Międzynarodowych i Nauk Politycznych Uniwersytetu Wileńskiego, choć aspekt solidarnościowy paktu przyciąga uwagę, nowy pakt ma do zaoferowania znacznie więcej.
Margarita Šešelgytė, profesor stosunków międzynarodowych (w języku litewskim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Należy podkreślić, że pakt ten nie dotyczy wyłącznie redystrybucji i solidarności. Zawiera on wiele elementów technicznych, w tym weryfikację migrantów, usprawnienie procedur, odsyłanie migrantów do krajów, przez które wjechali, a także szersze mechanizmy powrotowe. W ten sposób odpowiada on na wiele problemów, z którymi boryka się obecnie UE. […] Kolejnym ważnym elementem jest to, że pakt zajmuje się kwestią instrumentalizacji migracji. […] Uznanie tego problemu stwarza możliwości zastosowania bardziej rygorystycznych środków, dzięki czemu w przypadku wykorzystania migracji jako elementu ataku hybrydowego będzie można potraktować ją w inny sposób.”
Widoki z pierwszej linii frontu
Gemma Pinyol-Jiménez jest kierowniczką ds. polityki migracyjnej w Instrategies – „think-and-do tanku” z siedzibą w Barcelonie. Jest również członkinią interdyscyplinarnej grupy badawczej zajmującej się imigracją przy tamtejszym Uniwersytecie Pompeu Fabry.
W wywiadzie dla esRadio wyjaśnia, że kraje takie jak Hiszpania znajdują się w złożonej sytuacji. Rozważają one wprowadzenie systemu zamkniętych ośrodków, w których przeprowadzane byłyby wstępne oceny, zanim osoby te będą mogły „oficjalnie” wjechać do kraju i złożyć wniosek o azyl.
Gemma Pinyol-Jiménez, kierowniczka ds. polityki migracyjnej w firmie Instrategies (w języku hiszpańskim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Jak zarządzać granicą, która nie jest granicą? Gdzie umieścić osoby, które znajdują się w Unii Europejskiej, ale jednocześnie jej nie są, w czasie gdy ustala się, czy mogą wjechać na terytorium UE i ubiegać się o azyl, czy też nie? […] Jak policja ma być przeszkolona, by w tak krótkim czasie ustalić, czy dana osoba kwalifikuje się do ubiegania się o azyl? Wszystkie te elementy – codzienna praktyka, jeśli tak to nazwać – pozostają niejasne i budzą nasze obawy, ponieważ nie były przedmiotem debaty. Debata miała bardzo ogólny charakter.”
Pinyol odnosi się do nowej procedury kontroli, która zobowiązuje państwa członkowskie na zewnętrznych granicach Unii do przeprowadzenia szeregu kontroli administracyjnych w ciągu zaledwie siedmiu dni. Z prawnego punktu widzenia obywatele państw trzecich nie są uznawani za przebywających na terytorium UE, mimo że fizycznie się tam znajdują, dopóki nie „przejdą” tego etapu. Niektórzy z nich otrzymają niemal automatyczną odmowę – na przykład osoby pochodzące z tak zwanych „bezpiecznych” krajów, z których nie więcej niż 20 procent wnioskodawców otrzymuje ochronę międzynarodową.
W kolejnym z państw położonych na pierwszej linii frontu tego bloku Thanos Plevris, grecki minister ds. migracji i azylu, rozmawia z naszymi kolegami z radia SKAI.
Zwraca uwagę, że Grecja skutecznie zredukowała do zera swoje zobowiązania w zakresie odsyłania osób na mocy rozporządzenia dublińskiego dzięki umowom dwustronnym zawartym z kluczowymi krajami UE – a mianowicie z Niemcami, Francją, Holandią i Belgią. Kraje te zgodziły się przejąć odpowiedzialność za wszystkie istniejące sprawy wynikające z wtórnych przepływów migracyjnych z Grecji do momentu wejścia w życie porozumienia 12 czerwca.
A co z przyszłością? Z pewnością Grecja nadal będzie mogła liczyć na znaczne „zwroty” w ramach UE, ponieważ wtórne przepływy migracyjne do krajów Europy Północnej i Zachodniej raczej nie ustaną.
Thanos Plevris, grecki minister ds. migracji i azylu (w języku greckim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Z tego powodu uzgodniliśmy z krajami, do których kierowane są wtórne przepływy migracyjne z Grecji – takimi jak Niemcy, Holandia, Dania i Austria – utworzenie ośrodków odesłania w kraju trzecim. Chodzi o to, aby osoby, które w przeciwnym razie zostałyby odesłane do Grecji na mocy rozporządzenia dublińskiego, były zamiast tego przenoszone do tego kraju trzeciego. Prowadzimy już rozmowy z państwem trzecim w sprawie utworzenia tych ośrodków.”
W czwartek (17 czerwca) Parlament Europejski zatwierdził wstępne porozumienie w sprawie rozporządzenia dotyczącego odsyłania, które między innymi zezwala na tworzenie „ośrodków odsyłania” w państwach trzecich, do których można przenosić osoby, którym nie udało się uzyskać prawa pobytu, w oczekiwaniu na ich powrót do krajów pochodzenia.
Plevris postrzega najbliższe sześć miesięcy jako swego rodzaju „projekt pilotażowy”, mający na celu sprawdzenie, jak pakt sprawdza się w praktyce.
Thanos Plevris, grecki minister ds. migracji i azylu (w języku greckim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Każdy będzie musiał sobie z tym poradzić. Wiele krajów nie jest jeszcze w pełni przygotowanych, zwłaszcza te, które w późniejszym etapie będą musiały zmierzyć się ze skutkami wtórnych przepływów migracyjnych. Jednak nadchodzące miesiące – zwłaszcza miesiące letnie, kiedy przepływy migracyjne są zazwyczaj większe – będą stanowić fazę pilotażową. W całej Europie panuje jednak powszechne przekonanie, że potrzebujemy wspólnej polityki migracyjnej. Wspólnym przesłaniem jest to, że Europa chroni swoje granice, szanuje osoby uprawnione do ochrony międzynarodowej i odsyła tych, którzy do niej nie są uprawnieni.”
Sprzeciw ze strony „bogatszych” krajów
W rzeczywistości, jak wynika z komunikatu Komisji opublikowanego w maju, wydaje się, że praktycznie żadne państwo członkowskie nie jest w pełni przygotowane do wdrożenia tych przepisów – nawet po upływie dwuletniego okresu przejściowego.
Niemniej jednak, jak donosi agencja AMS, niemiecki kanclerz Friedrich Merz był w zeszłym tygodniu w dobrym nastroju, przemawiając przed Bundestagiem.
Friedrich Merz, kanclerz Niemiec (w języku niemieckim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„To znaczący krok – a właściwie najważniejszy krok w kierunku rozwiązania tego problemu. Rozpoczęła się zmiana polityki migracyjnej, zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Już teraz obserwujemy wyraźny spadek liczby nielegalnych wjazdów do Niemiec i całej Europy. Tendencja ta utrzyma się, jeśli reforma wspólnego europejskiego systemu azylowego zostanie skutecznie wdrożona we wszystkich państwach członkowskich UE”.
Należy zauważyć, że Niemcy zamierzają w tym roku uniknąć przyjmowania kolejnych osób ubiegających się o azyl, decydując się zamiast tego na wykorzystanie nowego mechanizmu solidarnościowego w celu udzielenia wsparcia finansowego lub operacyjnego państwom znajdującym się na pierwszej linii.
Kolejnym państwem członkowskim, które zamierza skorzystać z tej możliwości, jest Belgia.
RTBF zapytało Anneleen Van Bossuyt, minister ds. azylu i migracji, czy Belgia przyjmie swoją sprawiedliwą część migrantów przybywających do krajów pierwszej linii, takich jak Włochy, Hiszpania i Grecja. Jej odpowiedź jest kategoryczna.
Anneleen Van Bossuyt, belgijska minister ds. azylu i migracji (w języku francuskim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Nie. Pakt przewiduje różne formy solidarności między państwami członkowskimi, czy to poprzez relokację – czyli przyjmowanie osób ubiegających się o azyl z innych krajów – czy też poprzez wkłady finansowe, które strukturalnie wzmacniają system w krajach znajdujących się pod presją. Biorąc pod uwagę, że nasza sieć przyjmowania uchodźców nadal działa na pełnych obrotach oraz że w znacznym stopniu odczuwamy skutki migracji wtórnej, zdecydowaliśmy się na wkłady finansowe.”
A więc Belgia zapłaci wymagane 20 000 euro za każdego nieprzyjętego migranta – czyli około 12,9 mln euro w 2026 roku? Niekoniecznie, twierdzi.
Anneleen Van Bossuyt, belgijska minister ds. azylu i migracji (w języku francuskim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Obecnie prowadzimy negocjacje z Grecją i Włochami, aby sprawdzić, czy uda nam się zmniejszyć tę kwotę”.
Belgia może to osiągnąć, oferując zamiast tego wsparcie operacyjne.
Uwaga
Oczywiście samo mówienie o migrantach i osobach ubiegających się o azyl oraz postrzeganie ich wyłącznie w kategoriach liczbowych jest problematyczne, o czym przypomina nam Eugénia Quaresma, dyrektorka OCPM, czyli Portugalskiej Katolickiej Służby Migracyjnej, w wywiadzie udzielonym stacji Renascença.
Eugénia Quaresma, Portugalska Katolicka Służba Migracyjna (w języku portugalskim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Pojawiło się kilka głosów ostrzegających Unię Europejską przed niebezpieczeństwem zbytniego zamknięcia się. […] Ważne jest również inwestowanie w przyjmowanie i integrację ludzi. […] Ważne jest, aby nie przyzwyczajać się do obojętności – jak powiedział papież Franciszek – i nie pielęgnować jej; aby nie stać się nieczułym”.
Gemma Pinyol skłania się ku tej opinii. Jak twierdzi, pakt ten, kładąc silny nacisk na kontrole graniczne, pomija inne kluczowe kwestie, które naprawdę powinny zostać poruszone w każdej dyskusji na temat zarządzania migracją. Na przykład prawa człowieka.
Gemma Pinyol-Jiménez, kierowniczka ds. polityki migracyjnej w firmie Instrategies (w języku hiszpańskim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Uważam, że debata na temat imigracji stała się debatą na temat przyszłości Europy. Jakiej Europy pragniemy? W jaki sposób zamierzamy ją utrzymać i chronić? Najwyraźniej są tacy, którzy mają na myśli inną wizję modelu europejskiego”.
W tym kontekście zakończmy osobistym apelem Mohameda Bah, młodego Gwinejczyka, który przybył do Europy jako migrant bez dokumentów, a obecnie mieszka legalnie w Holandii. Jego słowa opublikowali nasi koledzy z serwisu „The Europeans”.
Mohamed Bah, imigrant z UE (w języku angielskim):
Click on the button to load the content from Soundcloud.
„Mam nadzieję, że ludzie, którzy to usłyszą, zrozumieją, że ryzykujemy życie, by zaznać takiego stylu życia, jaki oni prowadzą; takiej stabilności, jaką oni mają. Nie jesteśmy tu po to, by zabierać im pracę – przynosimy ze sobą dar różnorodności; jesteśmy ciekawi świata, chętni do nauki i gotowi dzielić się tym, co mamy”.
*Ta treść została przetłumaczona przez DeepL
- Autor: Joanna Neville, agencja informacyjna Euranet Plus
